انتشار کتاب

کتاب رویدادهای تاریخ اسلام (چهار جلدی)؛ جمعی از مترجمان

این کتاب، ترجمه ای است از کتاب «احداث التاریخ الاسلامی بترتیب السنین» تألیف عبدالسلام ترمانینی که توسط گروهی از مترجمان تهیه شده است.

کتاب حاضر، ترجمه نوشته‏ ای از دکتر عبد السلام ترمانینی‏ از نویسندگان سوری است که با نام احداث التاریخ الاسلامی‏ بترتیب السنین شکل یافته است. مؤلف،خود، در توضیح‏ عنوان کتاب، در پشت جلد آورده است «مشتمل بر مهم‏ترین‏ رویدادهای تاریخ اسلام به همراه زندگی‏نامه مشهورترین‏ شخصیت‏ها و شناسایی جایگاه‏ها و سرزمین‏هاست.»
نویسنده با ذکر کلیاتی در آغاز جلد اول در قالب مقدمه، به‏ ارائه تصویری کلان از قرن اول هجری دست زده و مطالبی را عرضه می‏کند با این انگیزه که نشان دهد چه رویدادهایی در دگرگونی مسیر تاریخ اسلامی تأثیر گذاشت و در فراز و فرود آن‏ مؤثر بوده است تا مایه درس‏آموزی آدمیان شود. پس از آن، با ذکر وقایع هر سال به پیش رفته است.

جلد اول کتاب که در دو جزء تدوین شده، رویدادهای سال‏ اول تا سال 250 هجری را عرضه می‏کند و جلد دوم آن که‏ باز در دو مجلّد است ادامه رویدادها تا سال پانصد هجری است. در پایان جزء دوم جلد دوم،از جلد سوم نیز خبر داده شده است‏ که تا پایان سال 570 هجری را در بر خواهد داشت و چنان که‏ نویسنده در مقدمه آورده،بر آن است مطالب را تا عصر حاضر، گرد آورد.البته این پژوهشکده تنها دو جلد اول آن را که تا سال‏ پانصد هجری است،به جهت اهمیت این دوره به دست ترجمه‏ سپرده است.بدان امید که بتواند مدخلی برای ورود به مطالعات‏ مربوط به تاریخ اسلام باشد.
کتاب با ویژگی‏هایی که دارد،در نوع خود،در زبان فارسی‏ کم‏نظیر و بلکه بی‏نظیر است. مهم‏ترین ویژگی کتاب،نوع‏ دسته‏بندی مطالب آن است؛نویسنده با ابداعی پذیرفتنی به ارائه‏ قضایای تاریخی دست زده است. او کتاب را چنان که از عنوانش پیداست، بر اساس سال تنظیم کرده و تا آن جا که‏ میسر بوده هر سال را محور بررسی وقایع و حوادث آن قرار داده است. بنابراین خواننده به راحتی می‏تواند رویدادهای پیش آمده‏ در یک سال را در نگاهی کوتاه، از نظر گذرانده و نسبت به آن‏ها اطلاعاتی اجمالی بیابد.
دیگر ویژگی کتاب،اختصار و پرهیز از زیاده‏گویی است. نویسنده که وقت زیادی برای جمع‏آوری اطلاعات خام مصرف‏ کرده،به راحتی می‏توانست با قلم‏فرسایی، کتابی به مراتب‏ حجیم‏تر از آن چه عرضه نموده، ارائه دهد و بدین گونه بر نام‏آوری خویش تکیه زند،اما در نظر داشت مخاطب از یک‏ سو و ارائه مطالب مفید از دیگر سو، وی را از چنین خودنمای‏ بازداشته و آن چه پدید آمده، چکیده اطلاعات بسیاری است که‏ به راستی می‏تواند خواننده غیر متخصص را تا حد بالای سیراب‏ کند و حتی برای پژوهشگر متخصص نیز بستر پژوهشی مناسبی را فراهم می‏سازد.
سومین ویژگی کتاب که آن را در نوع خود بی‏نظیر ساخته، ارائه چکیده اطلاعاتی، البته در قالب جدول برای هر سال است‏ که در آن، سه ستون عمودی با عنوان‏های: رویدادها،وقایع‏ نظامی و در گذشتگان در نظر گرفته شده است که خواننده به‏ آسانی و در نگاه آغازین می‏تواند از تمامی رویدادهای آن سال‏ آگاهی یابد.از ویژگی‏های دیگر کتاب می‏توان به جدول‏های‏ انساب،نقشه‏ها و شناسایی مناطق در پایان کتاب اشاره کرد. بی‏تردید جست و جوگر تاریخ با شخصیت‏ها یا نسب‏هایی روبه رو می‏شود که تصور صحیح آن آسان نیست،از این رو،وجود جدول‏های انساب،که به شناسایی جدولی نسب‏ها و ریشه‏ خاندانی شخصیت‏ها می‏پردازد،بسیار کارآمد و مفید است. جای‏ها نیز از چنین مشکلی برخوردارند به ویژه آن که گاه‏ در گذر تاریخ نام محلی دگرگونی یافته یا نام جدیدی بر آن‏ نهاده شده که تشخیص موقعیت جغرافیایی آن برای خواننده‏ عمومی میسور نیست، جز ان که به نقشه‏های گذشته
مراجعه‏ کند. از این رو وجود نقشه‏های جغرافیایی و تعریف و شناسایی‏ مناطق در فهم بسیاری از رویدادها کمک می‏رساند. نویسنده با آوردن چنین نقشه‏ها و نیز شناسایی منطق بر اساس کتاب‏های‏ جغرافیایی قدیم، به ویژه معجم البلدان دسترسی خوانندگان را به محتوای کتاب فراهم ساخته است.
ارائه منابع و مآخذ مربوط به رویداد،از دیگر ویژگی‏های‏ کتاب به شمار می‏رود. نویسنده پس از شناسایی واقعه‏ای یا شخصیتی ذیل همان رخداد مآخذ مختلفی را نام برده و با ذکر جلد و صفحه برای خواننده پژوهنده، فرصت توسعه اطلاعاتی‏ کتاب، از آن رو که همه رویدادها و قضایای پیش آمده در سال‏ها را در خود جای داده است، در طبقه‏بندی‏ مطالعات تاریخی، در تاریخ عمومی‏ فراهم می‏سازد و این به نوبه خود،کتاب را ویژگی بخشیده‏ است.
1- شاخص فرهنگ و علوم: نویسنده در مطالعات خویش بر عنصر شخصیت‏های علمی و گرایش تخصصی آنان عنایت ویژه‏ دارد و البته همین بایسته است؛ چون پرداختن به رویدادهای‏ مهم هر سال بی‏توجه به دانشمندان و اهل اندیشه، نقصی‏ نابخشودنی است و معمولا آن چه ذهن پژوهشگر تاریخ را متوجه خود می‏گرداند، امور مهم رخدادهای تأثیرگذار است و مهم‏ترین پدیده‏های تأثیرگذار و تاریخ‏ساز علما می‏باشند و به‏ همین جهت در این کتاب به این مقوله هر چند به اختصار و کوتاهی پرداخته شده است. مؤلف در ذیل وفیات هر سال،سخن‏ از بزرگان عرصه‏های مختلف به میان می‏آورد که در رأس آنان، این دسته قرار دارند و گذشته از زندگی‏نامهء اجمالی‏شان،نگاهی‏ به حوزه‏های تخصص،چگونگی آموزش،تألیفات و نقش‏آفرینی‏ آنان می‏افکند و بی‏گمان چنین تصویری از ایشان،دورنمایی‏ از فرهنگ و علوم زمانه است و محقق تاریخ می‏تواند از دل‏ داده‏های این چنینی،اطلاعات درخوری در خصوص علوم، آموزش کتب،علما و در یک کلام،علوم و فرهنگ اسلامی به‏ چنگ آورد و پرتو آ فراز و فرود علمی و فرهنگی عالم اسلام‏ را دریابد.
2- شاخص سیاسی و اجتماعی: تاریخ‏های گذشته عموما بر محور شخصیت‏های ویژه گردش داشت و در باور پردازندگان به‏ تاریخ،سیاسیون محور دگرگونی‏ها و تحولات مقاطع تاریخی و به تغبیر فیلسوفان تاریخ،«قهرمان تارخ»به شمار می‏رفتند؛به‏ همین جهت بیشتر تاریخ‏های باقی مانده از گذشته،تاریخ زندگی‏ شاهان،خلیفگان،امرا،حکام و در یک کلام سیاست‏مداران و سیاست‏بازان است.کتاب«الاحداث»نیز متأثر از این دسته‏ کتاب‏ها،عمدهء مباحث خود را به همین مقوله اختصاص داده و بیشترین رخدادهای شایستهء ذکر را از میان رویدادهای سیاسی‏ گزینش کردهاست؛از ولادت و وفات شخصیت‏های سیاسی تا کارکردها و تأثیرگذاری‏هایشان در عرصهء سیاست و اجتماع.به‏ همین جهت،کتاب را می‏توان در حوزهء مطالعات سیاسی،به‏ عنوان مأخذی قابل استفاده نگریست و پژوهندهء تاریخ با مراجعهء بدان،تصویری از تاریخ سیاسی را به دست می‏آورد و براساس‏ آن می‏تواند سازوکارهای ادارهء جامعه،شیوه‏های حکومتگری، تعاملات سیاسی و از همه مهم‏تر سازمان‏ها و تشکیلات و نظام‏های حاکم بر جامعهء اسلامی را اصطیاد کند.و در پرتو همین دسته از مطالعات،خلقیات،روحیات،آداب و رسوم و روابط اجتماعی مردم هر دوره را جست و جو و پی‏گیری نماید.
3- شاخص نظامی و فتوحات:کشورگشایی و دفاع که در قالب نبردهای نظامی و جنگی نمود می‏یابد،در تاریخ هرامتی، اهمیت به‏سزایی دارد و مورخان در گزارش‏های خویش بخش‏ عمده نوشتار خود را به این مقوله اختصاص می‏دهند. دفاع از داشته‏ها، دستاوردها و سرزمین و نیز توسعه و ترویج یافته‏ها به مناطق دیگر، جنگ‏ها و فتوحاتی را ایجاب می‏کند که پرداختن‏ به آن، به عنوان بخشی از تاریخ یک سرزمین و فعالیت مردم آن، ضرورت می‏یابد. مورخان اسلامی نیز بر همین اساس، نبردها را چه در عصر پیامبر(ص)و چه در عصر بعدی امری انسانی و گاه‏ مقدس شمرده و به آن افتخار می‏کردند و علی ال