این کتاب به منظور آشنایی با مبانی تعامل و همگرایی بین مسلمانان از منظر سیره اهلبیت:، شناسایی نحوه تعامل امامان اهل بیت: با حاکمان، معرفی تعامل موجود بین شیعیان و دیگر مسلمانان در ابعاد اجتماعی، سیاسی، آموزشی، فرهنگی و فکری در سه قرن اول هجری جهت ارائه الگویی مناسب از تعامل برای مسلمانان عصر حاضر نگاشته شده است.
در این تحقیق، بررسی، توصیف و تحلیل چگونگی و سطح تعامل موجود بین شیعیان (امامیه) و دیگر مسلمانان در ابعاد اجتماعی، سیاسی، آموزشی، فرهنگی و علمی فکری از عصر صحابه تا عصر غیبت که به عنوان دوره حضور ائمه و پیشوایان اولیه دیگر مذاهب اسلامی میباشد. که تعامل بین شیعیان و دیگر مسلمانان بر اساس چه مبانی و در چه سطحی بوده است. پیش زمینه درک درست این مسأله آگاهی و شناخت شاکله امت و عناصر سیاسی و فرهنگی حاضر و فعال در دوره حضور است. از این رو در بخشی از فصل اول اندیشهها و گروههای فعال در دوره حضور، به صورت مختصر بررسی خواهد شد. هم چنان که به بررسی مبانی تعامل بین مسلمانان از منظر قرآن و روایات و مبانی فکری تشیع هم به عنوان، پیش زمینه بحث تعامل سخن خواهد رفت.
این کتاب در چهار فصل ساماندهی شده است. فصل اول آن به کلیات و مبانی اختصاص دارد که ضمن بررسی اوضاع اجتماعی و سیاسی مسلمانان در سه قرن نخست هجری، روند شکلگیری فرقههای سیاسی و مذهبی و آغاز تنش بین آنها را کاویده است. فصل دوم به مسائلی همچون پیوندهای نسبی و سببی میان شیعیان و غیرشیعیان، پیمانهای اجتماعی ، مراسم مذهبی و آداب و رسوم اجتماعی در بین مسلمانان پرداخته و نحوه تعامل شیعیان با سایر فرقهها رابررسی کرده است.
در فصل سوم به تعامل شیعیان در جایگاه یک حزب سیاسی با سایر احزاب میپردازد. نوع روابط سیاسی شیعه با احزاب دیگر مانند قریش، انصار، عثمانی و… مشخص گردیده و ابعاد مختلف نظامی، ائتلافها و همکاریهای سیاسی و حتی اقتصادی مورد بررسی قرار گرفته است. فصل چهارم به تعامل علمی و فکری شیعه با دیگران پرداخته و علم تفسیر و روابط و مناسبات ائمه و مفسران شیعی با مفسران غیر شیعی ؛ علم کلام و نحوهی پایهگذاری آن توسط امیرالمؤمنین علی7 و مباحث کلامی مانند جبر و اختیار، توحید ، برتری علی7 بر دیگران مورد بررسی قرار گرفته است و همچنین تأثیر پذیری این علم از اندیشههای غیر شیعی مانند: خوارج، قدریه، مرجئه، معتزله و… را نیز کاویده است.