اندیشهها و تفکرات شیعه امامی فراز و نشیبهای فراوانی داشته و با وجود اهمیت آن، کاوشهای صورت گرفته درباره آن اندک و ناکافی بوده است. تاریخ اندیشههای اعتقادی شیعه را از ابعاد مختلفی میتوان کاوید و پژوهش پیش رو تاریخچه اعتقادی شیعه و پیدایش و فراز و فرودهای اندیشه حدیثگرایی و عقلگرایی و ورود تفکر نظاممند فلسفی به میان امامیه و آمیخته شدن کلام امامیه با تفکر عرفانی و تأثیر آن بر برخی اعتقادات آنان را بررسی کرده است. بررسی سابقه این تفکرات از آن رو بر اهل نظر لازم است که هم با زحمات عالمان و بزرگان آشنا شوند و هم از تطور و تحول این تفکرات آگاه گردند تا در این زمینه صرفاً به پژوهشهای نادرست و پیش فرضهایی غیر منصفانه اتکا نکنند.
نویسنده بر آن است که با بازخوانی تاریخ تفکر امامیه در قرنهای میانه این نکته آشکار میگردد که در این قرون، عقلگرایی رایج بود و عقلگرایی کلامی به سوی عقلگرایی فلسفی در حال تغییر بود؛ گرچه هیچگاه رویکرد فلسفی صرف نداشت. فلسفه تحت خدمت علم کلام آمد تا بدینسان عقاید شیعه بهتر به اثبات رسد. در کنار عقلگرایی، حدیثگرایی از اساسیترین جریانهای فکری ـ اعتقادی شیعه در این دوران است. از ویژگیهای این تفکر، تأکید بر ادعیه و زیارات و فضایل اهل بیت: است و نیز احادیث ضعیف و گاه غالیانه به آثار این دوران رسوخ یافت. نمونه بارز آن خطبهالبیان است که متن آن در قرنهای هشتم و نهم وارد آثار حدیثی شیعه شد. بهترین راه و روش، اعتدال است که در روش و منش شیخ مفید، شیخ طوسی و علامه حلی میتوان دید. بر این اساس باید مکتبی به نام مکتب نو بغدادگرایی به جامعه عرضه کرد.