عصر غیبت صغری برای امامیه دوران پر چالشی بود. نخستین تجربه‌های غیبت امام در حالی که حتی ولادت آن حضرت برای عموم شیعه مشخص نبود شیعیان امامی را در سرگردانی فرو برد که از آن به حیرت تعبیر می‌شود. در چنین اوضاعی وکلای امام عسکری7 که در زمان غیبت وکالت امام دوازدهم را بر عهده داشتند وظیفه خطیری بر عهده گرفتند. در این دوران وکلا توسط چهار شخصیت که به ترتیب سرپرستی دیگر وکلاء را بر عهده داشتند رهبری می‌شدند. با این وجود آن چه اوضاع را دشوار‌تر می‌ساخت ظهور و بروز مدعیانی بود که با بهره برداری از جایگاه علمی و یا اجتماعی ادعاهایی هم چون برخورداری از منصبی از جانب امام دوازدهم را داشتند. شلمغانی (مقتول در ۳۲۲ ق به دستور خلیه وقت) یکی از این شخصیت‌های علمی است که در ابتدای امر ارتباطی نزدیک با حسین بن روح (م ۳۰۵ ق) (سومین سرپرست وکلاء در غیبت صغری) داشت. اما این ارتباط نزدیک بعد از مدتی به تیرگی گرایید و روابط آنها به رد و انکار یکدیگر انجامید. این امور سبب گردید تا علیرغم رویکرد منفی مؤلفان شیعی و غیر شیعی نسبت به شلمغانی در طول قرن‌های متمادی، در عصر حاضر برخی پژوهش‌ها حالات دیگری را مطرح ساخته و شلمغانی را قربانی توطئه‌های شخصیتی هم چون حسین بن روح و طرفدارانش جلوه دهند. با توجه به این امور بود که لزوم پژوهش مستقل در مورد شلمغانی و شناخت جنبه‌های مختلف علمی، فکری، اجتماعی و سیاسی وی احساس شد تا شلمغانی را آن چنان که بوده بازشناسی کند.
این کتاب در شش فصل تنظیم شده و علاوه بر مباحث مقدماتی و بسترشناسی ، چند مسأله عمده را بررسی کرده است. از جمله این مسائل می‌توان به بررسی داده‌های منابع در مورد شلمغانی اشاره داشت.
رهیافت به تمایل فکری شلمغانی به طیف خاصی از محدثان و راویان قبل از خود و تأثیر پذیری او از برخی از مشایخ خویش مسأله مهم دیگری بود که به آن پرداخته شد. با توجه به این که مشایخ شلمغانی در هیچ منبعی مورد اشاره قرار نگرفته‌اند، شناسایی افراد و شخصیت‌های مورد علاقه وی تنها از طریق بررسی روایات پراکنده‌ای که از او در منابع مختلف باقی مانده و قابل شناسایی است امکان پذیر بود. اما برای شناخت وجهه علمی شلمغانی بررسی آثار و تألیفات وی مورد توجه قرار گرفت. به این ترتیب محتوای تألیفات وی، و میزان اهمیتی که نزد مؤلفان شیعه داشته و این که در حال حاضر چه میزان از آنها قابل دسترسی است مورد بررسی قرار گرفت.
بررسی جایگاه سیاسی اجتماعی شلمغانی مسأله دیگری که در این اثر بدان پرداخته شده است. یکی دیگر از مهمترین مباحث در مورد شلمغانی بحث از گرایش فکری او است. در منابع متعددی از انحراف‌های عقیدتی و حتی اخلاقی شلمغانی سخن به میان آمده است. در این اثر با دیدگاهی منتقدانه به گزارش‌های موجود در این زمینه پرداخته شده و احتمال‌هایی در مورد نادرست بودن برخی از این موارد مطرح گردیده است.