امامان اثناعشری در طول تاریخ، از شخصیت‌های مورد توجه، احترام و گرایش همه مسلمانان بوده‌اند. تنها شمار اندکی از مردمان، در کینه‌ورزی، با دشمنان ایشان همراه و به نواصب مشهور گشتند. گرایش‌مندان به ائمه اما، همه به یک میزان، سر و دل، در گرو ایشان نداشتند. از دیر باز تاکنون، میزان گرایش به اهل بیت عصمت و طهارت:، در مناطق گوناگون، مختلف بوده است. از جمله این مناطق، «مدینه» است؛ شهری که محل تولد و رشد بیشتر امامان دوازده‌گانه بوده است. علاوه بر آن، مدینه، محل زیست پیامبر (ص) و نزول قرآن بوده و مدنیان، سخنان فراوانی از پیامبر (ص)، قرآن و برخی از صحابه ایشان، درباره اهل بیت:، ذی القربی و آل محمد (ص) شنیده بوده و با ایشان حشر و نشر فراوانی داشتند. بنابراین در نگاه نخست، چنین به نظر می‌رسد که گرایش به ائمه در این شهر بایستی از درصد بالایی برخوردار باشد. تحقیق پیش رو در صدد است تا با روش تاریخی، به توصیف و تحلیل گزارش‌های قابل اعتماد در منابع کهن پرداخته و به پرسش اصلی پاسخ گوید که گرایش اهل مدینه، شامل مهاجران، انصار و دیگر گروه‌های مدنی، به ائمه، در بازه زمانی عصر حضور ایشان در مدینه، چگونه بوده است؟
یافته‌های این پژوهش، نشان از آن دارد که به رغم حدس اولیه و باور پیش‌فرض گونه در نگاه نخستین، مدنیان، پس از رحلت پیامبر (ص) تا پایان عصر حضور ائمه در مدینه، گرایش چندانی به ایشان نداشته و گرایش یاد شده از بالاترین سطح خود در زمان امیرمومنان علیه السلام، تا پایان عصر حضور، همواره رو به کاهش بوده است. این امر نه تنها، خللی به فضل، کمال، شایستگی و مرجعیت تامّ امامان اثناعشری، وارد نمی‌سازد، بلکه رهاورد علل گوناگون سیاسی، اقتصادی، علمی، فرهنگی و روانی چندی است که به تفصیل مورد بحث قرار خواهد گرفت.
واژگان کلیدی: مدینه، مدنیان، ائمه، آل محمد (ص)، اهل‌بیت:، گرایش به ائمه، عصر حضور.