جامعۀ شیعی و پیروان اهل بیت در عصر حضور علی رغم توجه خاص به جایگاه امام علی7 و رهبری سیاسی ـ مذهبی اهل بیت: با برخی از اختلافات و تنازعات درونی رو به رو بود؛ هرچند این امور در ابتدا، عموماً بر محور تعیین مصداق امامت، وظایف و ویژگی‌های امام و بیشتر با رنگ سیاسی رخ نمود، اما به تدریج جای خود را به مباحث کلامی و حتی فقهی داد و جریان کلی تشیع را با انواع مجادلات کلامی و به تبع آن شکل‌گیری و تمایزهای فرقه‌ای و انشعابات درونی روبه‌رو ساخت. این تفاوت‌های روشی و فکری در جامعه متنوع و متکثر آن زمان تا حدود زیادی طبیعی می‌نمود و چه بسا بتوان از پیامدهای مثبت آن در حفظ کلیت جامعه شیعی و گسترش کمی شیعیان و ایجاد شور و نشاط علمی سخن به میان آورد، اما از پیامد زیان بار آن که آسیب به انسجام درونی شیعیان در مقابل رقبا و معارضان سیاسی بود نمی‌توان چشم پوشی کرد.
کتاب مناسبات فکری و سیاسی اصحاب با امامان شیعه؛ زمینه‌ها و عرصه‌ها، که با استناد به منابع اصیل اسلامی و عمدتاً شیعی، تاریخ تفکر شیعی را در قالب گزارش مواردی از اختلافات اصحاب امامان در عرصه‌های مختلف کلامی و فقهی پیگیری می‌کند. دارای ۳۹۳ صفحه بوده و ساختار آن در قالب پنج بخش تنظیم گردیده است. به جز بخش اول که به کلیات و مباحث مقدماتی می‌پردازد، بخش دوم، چگونگی عوامل و زمینه‌های اختلاف فکری اصحاب امامان را مورد بررسی قرار می‌دهد. در بخش سوم با عنوان «اختلاف برخی از اصحاب امامیه با امامان در عرصه‌های خداشناسی و برخی دیگر از معارف کلامی»، مباحث اختلافی در مواردی مانند صفات الهی، علم خدا و مسئله جبر و اختیار مورد بحث و بررسی قرار می‌گیرد. عنوان بخش چهارم، «چالش‌های برخی از اصحاب با امامان درباره امامت و امام شناسی» است. در نهایت نیز در بخش پنجم، «اختلاف برخی اصحاب امامان با اهل بیت: در نوع رفتار با حاکمان سیاسی و مخالفان مذهبی» به بحث و بررسی گذاشته شده است