اماکن مذهبی هر یک متناسب با خاستگاه معرفتی خود، تروج دهنده گفتمان متفاوتی از باورهای دینی میباشند. در دوره قاجار به دلیل کشاکش عناصر تجددخواه و سنخواه و استفاده ابزاری از باورهای مذهبی، اماکن مذهبی نقش مؤثری در هدایت خیزشهای فکری و سیاسی در جامعه ایفا نمودند. این پژوهش پس از بیان گزارشی توصیفی از اماکن مذهبی تهران، به تحلیل و بررسی تاریخی و کارکرد این اماکن در دو عرصه دینی و سیاسی پرداخته است. در این دوره اماکن مذهبی به ویژه مسجدها محل برگزاری مناظره علما با بدعت گزاران دینی، خرافهزدایی از مناسک دینی، آشنا ساختن کارشناسان دینی با مطالبات و مسئولیتهای اجتماعی، پاسخگویی به شبهه ها، مبارزه با استبداد، حفاظت از مصلحان اجتماعی و دینی و حتی محلی أمن برای صیانت از مظاهر هنری تمدن اسلامی – ایرانی بودهاند.