این پژوهش به فعالیت‌های علمی و آموزشی شیعیان امامیه از آغاز تا پایان قرن پنجم هجری می‌پردازد. گستره مکانی این پژوهش، ایران و عراق است؛ منظور از ایران در این پژوهش شهرهای واقع شده در سرزمین ایران فعلی به علاوه منطقه ماوراءالنهر می‌باشد. غرض از عراق هم بخش میانی و سفلای بین‌النهرین است و شام و جزیره را در بر نمیگیرد.حوزه‌های علمی شیعی مخصوص شهرهای شیعه‌نشین مثل کوفه و قم نبوده ، بلکه اماکن دیگری که درآن شیعیان و اهل‌سنت با هم می‌زیستند، مثل بغدادو نیشابور را نیز در بر می گیرد.
در پژوهش حاضر سعی شده است ضمن توجه به نفوذ و گسترش تشیع و عوامل آن در سرزمین‌های عراق و ایران ،فعالیت‌های آموزشی شیعیان امامیه در آنها مورد بررسی قرار گیرد و نقش عالمان در پیشرفت علمی و آموزشی و نقش عوامل سیاسی و مذهبی در توسعه و گسترش تشیع بررسی شود. از این جهت ملاحظه می‌شود که هرگاه حاکمان سنی‌مذهب تسامح و تساهل مذهبی به خرج داده‌اند، فعالیت آموزشی شیعیان بیشتر بوده است، هم‌چنین در زمان آل‌بویه شیعی مذهب، شیعیان آزادانه به فعالیت‌های آموزشی پرداخته‌اند.پژوهش حاضر نخست شامل مباحث مقدماتی است که طرح پژوهشی، بررسی منابع و مفهوم شناسی را در بر می گیرد.مباحث اصلی درقالب سه فصل ارائه شده است. فصل اول به معرفی تشیع و مراکز علمی آن در ایران و عراق تا قرن پنجم اختصاص دارد؛ فصل دوم انواع مراکز آموزشی مانند کتابخانه، مساجد، و منازل علما را معرفی می کند و در فصل سوم منابع مالی آنها همچون کمک های فقها ،سلاطین، وزراء و غیره بررسی می شوند.