خاورشناسان با هدف شناخت کاملتر اسلام و فرقههای آن اقدامات وتلاشهای گستردهای مانند ترجمه قرآن، تهیه منابع اولیه اسلام و احیای برخی از آنها، تأسیس دانشگاهها، موسسات و مراکز علمی، برگزاری همایشها و تدوین کتاب و مقالات با شیوههای جدید پژوهشی و بهرهگیری از منابع اصلی و اولیه اسلامی انجام دادهاند. از جمله این اقدامات تدوین دائره المعارف اسلام که از اوایل قرن بیستم با اوجگیری مطالعات آکادمیک درباره اسلام در لایدن هلند شکل گرفت که به موضوعات گسترده درباره اسلام پراخت و از منابع مهم و مرجع مطالعات خاورشناسان بهشمار میآید. این نوشتار در پاسخ به این سوال که «خاورشناسان چه تصویری از اثناعشریه و فرقههایآن در دائرهالمعارف اسلام لیدن ارائه دادند؟» با شیوه توصیفی تحلیلی، این مقالات را درسه فصل به لحاظ محتوایی، روشی وسندی مورد بررسی و نقد قرارداده است. در فصل اول ضمن تبیین طرح تحقیق با مروری بر اسلامشناسی و شیعهپژوهی خاورشناسان و توصیف ویراست دوم دائره المعارف اسلام لایدن (EI2)، جایگاه واهمیت آن در میان اندیشمندان مراکز علمی تبیین شد. در فصل دوم بررسی و نقد محتوایی مقاله اثناعشریه وفرقههای آن در دائرهالمعارف اسلام (EI2) مورد توجه قرار گرفت که به تناسب مقالات در سه بخش ۱) اثناعشریه و شیخیه ۲) بابیه و بهائیه و ۳) نصیریه و اهلحق، انجام شد و در فصل سوم بررسی روشی و سندی مقالات اثناعشری و فرقههای آن در دائرهالمعارف اسلام مورد بررسی قرار گرفت که در این فصل ابتدا گونههای شیوههای پژوهشی خاورشناسان در مراکز علمی غربی تبیین شده سپس بررسی تطبیقی این روشها در هریک از مقالات، نتایج و پیامدهای آن مطرح شد. روششناسی خاورشناسانی چون ویلفرد مادلونگ (شیعه)، سید حسین نصر (اثناعشریه)، مک اوئن (شیخیه)، باسانی (بابیه)، باسانی(بهاییه)، هاینس هالم (نصیریه)، مینورسکی (علیالهی/ اهلحق)، برنارد لوئیس (علویان)، براساس مقالات تألیفی آنان در دائرهالمعارف اسلام و دیگر آثار آنان انجام شد و در ادامه گونهشناسی منابع مورد استفاده خاورشناسان و بررسی سندی مقالات اثناعشری و فرقههای آن در دائره المعارف اسلام(EI2) صورت گرفت. در پایان جمعبندیِ تبیین، نقد و بررسی این مقالات در دائره المعارف اسلام(EI2) در محورهای سه گانه ارائه شد