راستی و صداقت از صفات پسندیده نزد همۀ انسان‌ها و دروغ و ناراستی نزد همگان ناپسند است. آیین‌های خدایی و دین اسلام نیز بر این مهم تأکید کرده‌اند و آیات و روایات بر دوری از دروغ و استقامت بر راستی حتی به بهای خسارت غیر جانی اهتمام ورزیده‌اند. با این همه، دروغ‌گویی پیوسته یکی از مشکلات جوامع انسانی به شمار می‌رود و انسان‌ها در پی فرار از حقیقت و راستی به منظور جلب منافع شخصی و گروهی‌اند. کتاب راستگویی در سیره معصومان و مواجهه آنان با پدیده دروغ در دو بخش مستقل به بیان اجمالی سیر روایات معصومان دربارۀ صدق و کذب می‌پردازد و آنگاه در بخش دوم دروغ‌های مجاز در بیان و عملکرد ایشان را بررسی می‌کند تا به دیدگاهی صحیح از سیره معصومان دربارۀ مستثنیات کذب دست یابد.
آنچه روشن است تأکید همه معصومان بر دوری از هر گونه دروغ است و با وجود کم یا زیاد بودن روایات هر عصر به فراخور پراکندگی اخبار نقل شده از هر معصوم، دروغ بستن بر خدا و رسول و اهل‌بیت او برجستگی ویژه دارد. در خصوص دروغ‌های مجاز، تنها چند مقوله در روایات قابل پی‌گیری است: حفظ جان انسان بی‌گناه، ایجاد صلح و آشتی، فریب دشمن در جنگ که نزد همگان پسندیده است و گفتگوی محبت‌آمیز دو همسر که ممکن است با واژه‌های غیرحقیقی همراه باشد. از این چند مورد که در روایات پیامبر و ائمه اجازه داده شده است، از سوی خود ایشان جز خُدعه در جنگ به عمل نپیوسته است و گزارش تاریخی قطعی از بهره‌مندی آنان از این مُجازها در دست نیست.